تفكّر بيش از سيصد آيه در قرآن هست كه به تفكّر و تدبّر و به چشم بصيرت قبل از رؤيت به بصر ، فرامىخوانند . اينها آياتىاند كه به انديشيدن تأكيد دارند ، تا با تأمّل و دقّت‌نظر به هر آنچه كه حواس ظاهر و باطن به آن برخورد مىكنند ، بنگرد ؛ براى اين كه از اسرار آفرينش آن‌طور كه مىخواهد آگاه شود و نظام آفرينش را درك كند و حكمت آفرينش اشياء را بفهمد و آن‌گاه خود انديشه را دريابد كه چگونه عمل مىكند ؟ و از كجا ناشى مىشود ؟ زندگى بدون تفكّر و تدبّر نه مىپايد و نه مىماند . وجود آن و ادامهء آن مربوط است به ميزان كاركرد انديشه و به حركت اين قدرت و توانايى وابسته است . زندگى آن‌گاه گسترش مىيابد كه قدرت انديشيدن گسترش يابد ، هنگامى زندگى محدود خواهد شد كه انديشه محدود گردد . هر انسانى داراى تجربه و مشاهداتى است كه خود برهان گويايى است بر درستى اين سخن . تفكّر به اين معناست كه انسان تصويرى روشن و درست از شيئى محسوس يا غير محسوسى داشته باشد تا حقيقت آن شىء را بفهمد و تا هدف از وجود آن و حكمت آفرينش آن را دريابد ؛ و هر چه فكر به شناخت شىء ، شناخت يقينى و درست دست يابد ، احساس مىكند كه اين شناخت بخشى از وجود او شده است . و اگر شناخت ، ظنّى و وهمى و متزلزل باشد ، ارتباطى با فكر ندارد و جزئى از آن نيست . و چه بسا علل بدبختى و عذاب انسانها به اين حالتى كه آن را حيرت مىناميم - و خود درك نمىكنند - بازگردد . خداوند انسان را بر حيوانات به سبب نعمت انديشه برترى داده است ، و اگر قدر و منزلت آن را دريابد و با